Việt Nam đóng vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung toàn cầu về hàng hóa nông lâm nghiệp. Sản phẩm gỗ, cà phê, cao su và nhiều sản phẩm nông lâm nghiệp khác của Việt Nam đã trở thành thành các mặt hàng quan trọng của thị trường thế giới. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng đã và đang có những bước dịch chuyển nhanh từ sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm có hàm lượng công nghệ /chế biến thấp sang các sản phẩm có thương hiệu, giá trị gia tăng cao. Nói cách khác, Việt Nam không chỉ còn chỉ là quốc gia sản xuất /xuất khẩu nguyên liệu thô mà đang chuyển đổi thành nguồn cung sản phẩm có chất lượng cho thế giới. Điều này góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu vào các chuỗi giá trị hàng hóa toàn cầu.
Việt Nam cũng đã và đang tham gia trực tiếp vào thiết chế cấp vùng và toàn cầu liên quan đến các ngành hàng nêu trên. Trong lĩnh vực cà phê, Việt Nam là thành viên của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO); trong lĩnh vực gỗ Việt Nam tham gia Tổ chức Gỗ nhiệt đới Quốc tế (ITTO); và trong ngành cao su, Việt Nam tham gia Hiệp hội các nước sản xuất cao su thiên nhiên (ANRPC). Trong khối ASEAN, Việt Nam đang tham gia vào nhiều thiết chế như Nhóm công tác quản lý rừng bền vững, Hiệp hội đồ gỗ ASEAN…
Tuy nhiên vị thế của Việt Nam trong các chuỗi giá trị và thể chế cấp vùng và đặc biệt cấp quốc tế tới nay vẫn còn hạn chế. Việt Nam là một nhà cung ứng lớn, nhưng chưa tương xứng với vai trò của một quốc gia có khả năng định hình thị trường và luật chơi. Trong các chuỗi cung hàng hóa nông lâm nghiệp hiện tại, phần lớn giá trị gia tăng cao, công nghệ, thương hiệu, tiêu chuẩn, dữ liệu, tài chính và quyền quyết định trong chuỗi giá trị vẫn nằm bên ngoài Việt Nam. Việt Nam thường tập trung vào sản xuất, chế biến và xuất khẩu, trong khi các tiêu chuẩn, quy định, yêu cầu thị trường và mô hình kinh doanh được hình thành ở các quốc gia bên ngoài Việt Nam. Điều này có nghĩa là hiện Việt Nam vẫn ở vị thế “tuân thủ” các luật chơi (rule follower) mà chưa phải là người định hình luật chơi (rule setter). Điều này đặt ra một câu hỏi chiến lược: Hiện đã trở thành một trong những quốc gia cung ứng quan trọng của thế giới về các sản phẩm nông lâm nghiệp, tại sao Việt Nam chưa có tiếng nói và chưa có vị thế tương xứng trong việc định hình tương lai của các thị trường mà mình đang cung ứng sản phẩm?
Đây là nội dung trọng tâm được thảo luận tại hội thảo “Chuyển đổi từ tuân thủ sang dẫn dắt chuỗi giá trị nông lâm nghiệp toàn cầu: Thực trạng và cơ hội của Việt Nam trong tương lai”, ngày 22/9/2026 do Mạng lưới Chính sách Nông lâm nghiệp phối hợp với Forest Trends tổ chức, với sự tham gia của các chuyên gia và đại diện ngành hàng gỗ, cà phê, cao su.
Từ lợi thế sản xuất đến năng lực dẫn dắt thị trường
Thực tế cho thấy, dù đã đạt được những bước tiến đáng kể về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm các khâu sản xuất, chế biến theo yêu cầu của đối tác. Các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, phát triển thương hiệu, công nghệ và xây dựng tiêu chuẩn vẫn chưa được khai thác tương xứng.
Đối với ngành gỗ, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD năm 2025. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào đơn hàng và thiết kế từ đối tác quốc tế, khiến khả năng chủ động phát triển sản phẩm và định hướng thị trường còn hạn chế.
Với ngành cà phê, Việt Nam có vị thế lớn về sản xuất và cung ứng, nhưng việc gia tăng giá trị vẫn đòi hỏi đầu tư vào chất lượng, chế biến sâu, thương hiệu và phát triển các phân khúc sản phẩm có giá trị cao hơn.
Đối với ngành cao su, Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia sản xuất và xuất khẩu cao su thiên nhiên lớn trên thế giới. Tuy nhiên, ngành vẫn chủ yếu tập trung vào sản xuất mủ nguyên liệu, trong khi dư địa phát triển các sản phẩm chế biến sâu, vật liệu kỹ thuật và công nghệ còn đáng kể.
Theo ông Nguyễn Viết Tượng, nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội Cao su Việt Nam, ngành cần chuyển đổi theo hướng từ sản lượng sang giá trị, tri thức và tiêu chuẩn. Trong đó, công nghệ, dữ liệu và năng lực xây dựng tiêu chuẩn là những nền tảng quan trọng để nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.
Tăng cường liên kết để tham gia định hình luật chơi
Từ thực tiễn các ngành hàng, hội thảo nhấn mạnh rằng quá trình chuyển từ “tuân thủ” sang “dẫn dắt” không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Đây là quá trình đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, người sản xuất, các cơ sở nghiên cứu và tổ chức tài chính.
Các hiệp hội cần mở rộng vai trò, không chỉ dừng ở xúc tiến thương mại và cung cấp thông tin mà còn chủ động phân tích, dự báo thị trường, tiêu chuẩn, công nghệ và chính sách. Trong khi đó, doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ, phát triển thương hiệu và đáp ứng các yêu cầu về sản xuất bền vững.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển tiêu chuẩn phù hợp với thông lệ quốc tế và thúc đẩy các mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn cũng được xem là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành hàng.
Chuyển từ “tuân thủ” sang “dẫn dắt” không có nghĩa là từ bỏ vai trò nhà cung ứng, mà là từng bước làm chủ nhiều hơn các khâu tạo ra giá trị trong chuỗi. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các ngành nông, lâm sản Việt Nam cần chuyển từ cạnh tranh chủ yếu bằng sản lượng và chi phí sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, tri thức, thương hiệu và tiêu chuẩn, qua đó nâng cao vị thế trên thị trường toàn cầu.
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ của bạn!