Webinar Nâng cao chuỗi giá trị ngành gỗ, thông qua việc đẩy mạnh liên kết giữa khâu chế biến, vùng nguyên liệu bền vững và thị trường các bon: Từ góc nhìn vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long

Ngày 24/7/2026, Mạng lưới EUDR Lâm nghiệp, Mạng lưới Nghiên cứu Chính sách Nông lâm nghiệp, HAWA và Forest Trends đã phối hợp tổ chức webinar "Nâng cao chuỗi giá trị ngành gỗ, thông qua việc đẩy mạnh liên kết giữa khâu chế biến, vùng nguyên liệu bền vững và thị trường các-bon – Từ góc nhìn vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long".

Phát biểu khai mạc, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA), nhấn mạnh ngành gỗ Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng khi xuất khẩu tới 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, trở thành ngành hàng dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, theo ông, khoảng cách giữa phát triển vùng nguyên liệu, chế biến, sinh kế của người dân và mục tiêu giảm phát thải vẫn còn khá lớn. "Chúng ta phải tìm ra mô hình liên kết bền vững để hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, người dân và chính quyền địa phương. Nếu quản lý phù hợp, vùng nguyên liệu không chỉ bảo đảm nguồn cung mà còn góp phần giảm phát thải và tham gia thị trường các-bon", ông chia sẻ.

Một trong những nội dung nhận được nhiều quan tâm tại webinar là thực trạng nguồn cung gỗ rừng trồng của Việt Nam. Theo TS. Tô Xuân Phúc (Forest Trends), Việt Nam hiện có khoảng 4,9 triệu ha rừng trồng, trong đó khoảng 4,1 triệu ha là rừng sản xuất. Đến tháng 5/2026, cả nước đã có khoảng 880.000 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC hoặc PEFC, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển nguồn nguyên liệu hợp pháp và bền vững. Tuy nhiên, nguồn cung vẫn còn nhiều bất cập như diện tích rừng gỗ lớn còn hạn chế, liên kết giữa người trồng rừng và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, chính sách phát triển cây trồng còn tập trung vào một số loài nhất định và chưa hình thành được sự kết nối hiệu quả giữa các khâu của chuỗi chế biến.

Theo TS. Phúc, phát triển rừng gỗ lớn không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật lâm sinh mà còn phải xuất phát từ nhu cầu thị trường và quy hoạch vùng nguyên liệu phù hợp với từng loại hình chế biến. Ông cũng đặt vấn đề liệu nguồn thu từ tín chỉ các-bon rừng có đủ sức tạo động lực để người dân kéo dài chu kỳ kinh doanh rừng và chuyển sang trồng rừng gỗ lớn hay không, coi đây là một câu hỏi cần tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện về chính sách.

Phiên tọa đàm cho thấy nhiều góc nhìn thực tiễn từ doanh nghiệp chế biến gỗ. Đại diện Công ty Hoàng Thông cho rằng phát triển vùng nguyên liệu cần bắt đầu từ dữ liệu đầy đủ về diện tích, tuổi rừng, loài cây và mục đích sử dụng để các bên cùng quy hoạch và đầu tư dài hạn. Trong khi đó, đại diện TEKCOM nhận định hiện nay chuỗi cung ứng vẫn đang tiếp cận từ phía khai thác thay vì từ nhu cầu thị trường. Nếu kéo dài chu kỳ kinh doanh rừng lên 10–13 năm, giá trị cây gỗ có thể tăng 2,5–3 lần, tạo điều kiện cho ngành chế biến sâu phát triển mạnh hơn.

Các diễn giả cũng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc của các thị trường xuất khẩu, đặc biệt là EU. Theo đại diện doanh nghiệp viên nén, việc xây dựng được vùng nguyên liệu có khả năng truy xuất đến từng lô rừng sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng các quy định mới và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Từ góc độ khoa học, TS. Trần Lâm Đồng cho rằng tín chỉ các-bon không nên được xem là sản phẩm chính của rừng trồng mà là "sản phẩm xúc tác" thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình trồng rừng gỗ lớn. Theo ông, giá trị gia tăng từ tín chỉ các-bon, cộng với phần tăng thêm của giá bán gỗ và chứng chỉ quản lý rừng bền vững, sẽ tạo động lực kinh tế để người trồng rừng áp dụng các biện pháp lâm sinh tiên tiến và nâng cao chất lượng rừng. Tuy nhiên, điều này chỉ có thể thành công khi doanh nghiệp chế biến đóng vai trò trung tâm trong việc liên kết, đầu tư và chia sẻ lợi ích với các chủ rừng.

Khép lại tọa đàm, ông Hà Công Tuấn, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu nguồn lực mà ở thiếu các chuỗi liên kết ổn định giữa hộ trồng rừng, hợp tác xã và doanh nghiệp. Theo ông, chính sách cần chuyển từ tư duy hỗ trợ từng tác nhân riêng lẻ sang phát triển toàn bộ chuỗi giá trị. Người trồng rừng cần trở thành đối tác sản xuất của doanh nghiệp thay vì chỉ là người bán gỗ; doanh nghiệp cần tham gia đầu tư từ giống, vật tư, kỹ thuật đến bao tiêu sản phẩm; còn hợp tác xã sẽ đóng vai trò cầu nối, giúp giảm chi phí giao dịch và nâng cao năng lực thương lượng của người dân. Đây cũng là nền tảng để đáp ứng các yêu cầu truy xuất nguồn gốc của EUDR và khai thác hiệu quả cơ hội từ thị trường các-bon rừng.

Các ý kiến tại webinar đều thống nhất rằng việc phát triển ngành gỗ trong giai đoạn mới không chỉ là câu chuyện mở rộng diện tích rừng trồng hay gia tăng năng lực chế biến, mà cần một mô hình liên kết đa bên giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người trồng rừng và các tổ chức nghiên cứu. Khi vùng nguyên liệu được quy hoạch theo nhu cầu thị trường, chuỗi liên kết được hình thành bền vững và các giá trị mới như tín chỉ các-bon được tích hợp vào mô hình sản xuất, ngành gỗ Việt Nam sẽ có thêm động lực để nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và phát triển theo hướng xanh, bền vững trong những năm tới.