Xây dựng Cơ sở Dữ liệu Vùng trồng: Thí điểm phương pháp tập huấn kết hợp thu thập dữ liệu tại Điện Biên

Forest Trends cùng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm bắt đầu làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên để triển khai tập huấn về thu thập dữ liệu vùng trồng cho 135 học viên là lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật của các xã, các phòng, ban, đơn vị có liên quan thuộc Sở từ tháng 3 năm 2026. Từ ngày 19 đến ngày 24 tháng 5 năm 2026, Forest Trends tiếp tục phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên triển khai thí điểm phương pháp tập huấn thu thập dữ liệu vùng trồng tại hai xã Chiềng Sinh và Pu Nhi thuộc tỉnh Điện Biên. Chương trình được thiết kế nhằm chuẩn bị năng lực chủ động cho địa phương trước các yêu cầu mới từ quốc tế, cụ thể là Quy định về các sản phẩm không gây mất rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR).

Ảnh 1: Thực hành trên hiện trường cho học viên lớp tập huấn cấp tỉnh tại Điện Biên

Mục tiêu cốt lõi của chương trình tập huấn bao gồm:

• Giới thiệu thông tin chính về Quy định EUDR: Làm rõ quy định bắt buộc về việc thu thập dữ liệu vùng trồng tới từng lô đất. Đây là điều kiện tiên quyết để cà phê của bà con tiếp tục được xuất khẩu sang thị trường Châu Âu;

• Hướng dẫn sử dụng công cụ Open Foris Ground trên điện thoại di động để định vị và thu thập thông tin về các lô trồng cà phê.

• Hướng dẫn cán bộ kỹ thuật xã về cách tạo phiếu khảo sát, quản lý dữ liệu vùng trồng thu thập được trên nền tảng web của Open Foris Ground.

Triết lý "Đo ni đóng giày" dựa vào nội lực địa phương

Với phương châm phát triển dựa vào năng lực và lực lượng tại chỗ, gắn kết cộng đồng và nông hộ vào quá trình xây dựng một cơ sở dữ liệu xanh - sạch - chuẩn và xã hội hóa, Forest Trends đã phối hợp chặt chẽ cùng Chi cục Nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các phòng chuyên môn của hai xã thí điểm, trong và sau quá trình tập huấn.

Lực lượng học viên tham gia lớp tập huấn cấp xã được lựa chọn rất linh hoạt và bám sát thực tế, bao gồm cán bộ xã, trưởng bản, phó trưởng bản, bí thư bản làm lực lượng nòng cốt, sau đó là các lực lượng bổ trợ như giáo viên tại bản, đoàn thanh niên, dân quân cấp bản,... tuỳ thuộc vào đặc thù địa bàn và phân công nhiệm vụ tại từng xã. Chính bởi yếu tố đặc thù của địa bàn, công tác điều phối, làm việc nhịp nhàng giữa cấp Sở và cấp xã để “may đo" riêng cho từng lớp tập huấn chính là chìa khoá vàng cho kết quả thành công của hai xã thí điểm tại Điện Biên. Đây cũng là bài học kinh nghiệm lớn cho các địa phương khác khi chuẩn bị bước vào lộ trình xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng.

Mô hình kết hợp hiệu quả: ToT (Tập huấn cho giảng viên nguồn) và ToF (Tập huấn cho nông dân)

Hai lớp tập huấn tại xã Chiềng Sinh và Pu Nhi đã đào tạo cho 80 học viên, trong đó có 42 học viên là trưởng bản, 9 học viên là đoàn viên, bí thư và đại diện nông hộ. Từ đội ngũ nòng cốt cấp bản này, địa phương có thể tự vận hành, triển khai gối đầu quá trình thu thập dữ liệu và hỗ trợ chéo giữa các bản ngay cả trong điều kiện nguồn lực hạn chế. Đây cũng là nguồn nhân lực sẵn có để xã thành lập các tổ lưu động - với một phần hỗ trợ kinh phí nhất định - sẵn sàng “tăng cường” về nhân lực cho các vùng gặp khó khăn về kỹ thuật và con người. Trong bối cảnh thời gian và nguồn lực eo hẹp, cách tiếp cận kết hợp giữa ToT và ToF đã chứng minh hiệu quả vượt trội nhờ công tác chuẩn bị kỹ lưỡng trước tập huấn.

Ảnh 2: Học viên lớp tập huấn tại xã Chiềng Sinh đang giới thiệu về quá trình thu thập dữ liệu vùng trồng tới từng lô cho các hộ dân tại bản Đông Thấp, xã Chiềng Sinh, tỉnh Điện Biên

Ví dụ điển hình tại Bản Đông Thấp (xã Chiềng Sinh): Cán bộ xã đã làm việc trước với trưởng bản để thông báo đến toàn bộ các hộ dân về thời gian, mục đích thu thập dữ liệu trước khi ra thực địa. Danh sách các chủ hộ đăng ký trồng mới cà phê năm 2026 được chuẩn bị sẵn và chia cho các tổ từ trước. Nhờ vậy, một lớp học với 47 học viên đã hoàn thành xuất sắc việc số hóa vùng trồng cà phê mới cho toàn bản chỉ trong một buổi sáng.

Sự tham gia chủ động, xuyên suốt của cán bộ kỹ thuật cấp Sở và cấp xã từ khâu lập kế hoạch, thiết kế lớp học đến chọn nhóm đối tượng là yếu tố then chốt tạo nên kết quả này. Đây cũng chính là cơ hội để nâng cao năng lực điều phối, quản lý công tác thu thập, cập nhật dữ liệu rừng trồng tại cấp xã và cấp thôn bản - một nhiệm vụ với áp lực ngày càng lớn.

Những con số ấn tượng sau khóa tập huấn

Sau 6 ngày tập huấn tại hai xã, kết quả thu thập thông tin dữ liệu vùng trồng đã được thực hiện cho 347 lô dự kiến trồng và đã trồng cà phê, mắc ca đăng ký trồng mới với tổng diện tích 132,62 ha, phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc theo EUDR. Kể từ sau tập huấn cho tới nay, học viên của 2 xã đang tiếp tục triển khai thu thập dữ liệu vùng trồng trên hiện trường với tổng số lô đã cập nhật thông tin vùng trồng là 952 lô đăng ký trồng mới, với tổng diện tích là 943,3 ha (trong đó xã Chiềng Sinh đã cập nhật được 846 lô với tổng diện tích 209 ha, Pu Nhi 106 lô với diện tích 97,3 ha). Đặc biệt, xã Chiềng Sinh đã dự kiến kế hoạch triển khai tổ lưu động bao gồm các học viên xuất sắc từ lớp tập huấn để tiếp tục phủ dữ liệu cho toàn bộ diện tích cà phê hiện có tại xã, kịp thời đón đầu mùa thu hoạch cà phê niên vụ 2025-2026 đang đến gần.

Ảnh 3: Học viên lớp tập huấn tại xã Pu Nhi, tỉnh Điện Biên

Đây chính là minh chứng cho thấy Điện Biên nói riêng và các tỉnh nói chung hoàn toàn có khả năng tự chủ trong quá trình xây dựng dữ liệu vùng trồng, không những cho cà phê mà còn nhiều ngành hàng khác, vượt xa mục tiêu thích ứng với yêu cầu của EUDR. Hiện nay, Forest Trends đang hoàn thiện một tài liệu hướng dẫn chi tiết cách tiếp cận và triển khai tập huấn cấp xã tới thôn bản để thu thập dữ liệu vùng trồng cho các tỉnh muốn xây dựng cơ sở dữ liệu này. Tài liệu này cũng sẽ bao gồm những lưu ý và bài học quan trọng rút ra từ quá trình thí điểm và triển khai tại Điện Biên và Sơn La - hai tỉnh tiên phong về xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng cà phê mà Forest Trends đang đồng hành hỗ trợ.