Webinar Định vị thị trường nội địa: Động lực tăng trưởng của ngành gỗ Việt trong tương lai

1. Bối cảnh

Khi nói tới ngành gỗ Việt chúng ta thường trọng tâm vào khâu xuất khẩu. Với kim ngạch xuất khẩu hàng năm khoảng 17 tỷ USD mỗi năm, khâu xuất khẩu nhận được sự quan tâm đặc từ các doanh nghiệp (DN), các tổ chức phát triển, tổ chức đầu tư tài chính… Cơ chế chính sách của Nhà nước dành cho ngành thường tập trung vào việc thúc đẩy sản xuất, phát triển nguồn gỗ nguyên liệu chất lượng cao, khuyến khích mở rộng xuất khẩu. Thông tin về ngành thường khư trú vào các khía cạnh liên quan trực tiếp tới xuất khẩu. Nhìn chung, hình ảnh của ngành gỗ Việt gắn liền với các hoạt động xuất khẩu.

Trong khi thị trường xuất khẩu nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các bên liên quan, thị trường nội địa chưa nhận được sự quan tâm xứng đáng, cả về các cơ chế chính sách lẫn quan tâm từ DN, các tổ chức tài chính, phát triển… Tới nay, thông tin về thị trường nội địa như quy mô của thị trường, nguồn gỗ nguyên liệu đầu vào, các nhóm mặt hàng đầu ra, trình độ công nghệ các bên tham gia chuỗi cung, tiếp cận vốn … hầu như không tồn tại. Các thông tin tồn tại thường rời rạc, tập trung vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu rủi ro là nguồn nguyên liệu đầu vào cho hệ thống các làng nghề truyền thống.

Thiếu sự quan tâm đúng mức đối với thị trường nội địa không chỉ là thiệt thòi lớn cho các bên tham gia chuỗi cung gỗ ở thị trường nội địa, bao gồm các DN, các làng nghề truyền thống, các hộ trồng rừng… mà còn tác động tiêu cực tới khâu xuất khẩu. Điều tra về ngành gỗ Việt Nam theo Điều 301 của Chính phủ Hoa Kỳ giai đoạn 2020-2021 là một ví dụ điển hình. Việt Nam nhập khẩu gỗ nhiệt đới, hay còn gọi là gỗ rủi ro, nhằm phục vụ thị trường nội địa là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới cuộc điều tra này. Cuộc điều tra có tác động rất lớn tới khâu xuất khẩu, ảnh hưởng trực tiếp tới hình ảnh của ngành, mặc dù các sản phẩm xuất khẩu không có liên quan tới nguồn gỗ rủi ro nhập khẩu. Nói cách khác, thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu có mối liên hệ trực tiếp với nhau với sự ổn định và rủi ro từ thị trường này trực tiếp ảnh hưởng tới thị trường kia.

Từ góc độ của DN, sự thiếu quan tâm từ nhóm này tới thị trường nội địa do một số nguyên nhân căn bản. Thứ nhất, khác với các sản phẩm xuất khẩu được sản xuất hàng loạt theo mẫu mã cố định, sản phẩm phục vụ thị trường nội địa không đồng nhất, thường sản xuất theo đặt hàng riêng biệt của người mua, hay còn gọi là sản phẩm “may đo”. Sản xuất hàng “may đo” không cho phép sản xuất quy mô lớn, do vậy khó khăn trong việc giảm chi phí. Thứ hai, các kênh bán hàng của thị trường nội địa phức tạp, không chuẩn hóa, DN gặp khó khăn khi bán hàng. Thứ ba, tính thanh khoản tại thị trường nội địa chậm, DN phải chờ đợi lâu và khó thu tiền cho sản phẩm bán ra của mình. Nói theo một số DN – “đi nhặt tiền lẻ” khi tham gia thị trường nội địa. Cuối cùng, thị trường nội địa chưa có những tiêu chuẩn cụ thể về chất lượng sản phẩm khi bán ra thị trường. Hầu hết người tiêu dùng không thể phân biệt được sự khác nhau về chất lượng sản phẩm mà chủ yếu chỉ quan tâm tới khía cạnh về giá. Điều này làm giảm động lực của DN khi sản xuất sản phẩm có chất lượng cao.

Hiện đã xuất hiện số mô hình DN tiên phong tại thị trường nội địa. Sử dụng nguồn gỗ nguyên liệu đầu vào là gỗ rừng trồng trong nước, các DN này đang đi tiên phong trong việc sản xuất các sản phẩm có chất lượng cao, thân thiện với môi trường; nhiều sản phẩm kết hợp gỗ với các vật liệu khác như composite, vải, sợi… có độ bền, chống chịu với môi trường khắc nghiệt vượt trội so với các sản phẩm sử dụng gỗ nhiệt đới. Sử dụng gỗ rừng trồng trong nước sản xuất sản phẩm phục vụ tiêu dùng nội địa góp phần thúc đẩy tiêu thụ gỗ rừng trồng, cải thiện nguồn thu cho hộ trồng rừng.

Bên cạnh như mô hình tiên phong từ DN, một số làng nghề cũng đã và đang có sự thay đổi căn bản, với các hộ sản xuất tại các làng nghề này chuyển đổi nguồn gỗ nguyên liệu đầu vào từ các loại gỗ rủi ro nhập khẩu sang các loại gỗ nguyên liệu có nguồn gốc từ rừng trồng trong nước, như gỗ ghép, ván. Chuyển đổi tại các làng nghề này làm giảm 90% lượng gỗ rủi ro nhập khẩu là gỗ rừng tự nhiên trước đó được sử dụng rộng rãi tại đây. Chuyển đổi từ gỗ tự nhiên nhập khẩu sang các gỗ nguyên liệu từ rừng trồng cũng giúp giảm giá thành sản phẩm, điều này giúp tiêu thụ sản phẩm dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, các DN tiên phong và các làng nghề sử dụng gỗ nguyên liệu từ rừng trồng tham gia thị trường nội địa mới chỉ là các mô hình mà chưa trở thành phổ biến. Nhân rộng các mô hình này trong tương lai cần cần yếu tố then chốt gì? Các cơ chế, chính sách về thị trường nội địa cần điều chỉnh ra sao? Trách nhiệm của các bên liên quan, như DN, hiệp hội ngành hàng, các hộ sản xuất nhỏ lẻ tại các làng nghề như thế nào? Những câu hỏi này sẽ được thảo luận tại buổi webinar "Định vị thị trường nội địa: Động lực tăng trưởng của ngành gỗ Việt trong tương lai".

2. Mục tiêu

Webinar có mục tiêu xác định vai trò của thị trường nội địa trong việc phát triển bền vững ngành gỗ Việt trong tương lai. Các mục tiêu cụ thể bao gồm:

• Đánh giá ban đầu về thực trạng của thị trường nội địa về các khía cạnh như vai trò, quy mô, cách thức vận hành.

• Tìm hiểu thực trạng một số mô hình DN tiên phong hiện đang hoạt động tại thị trường nội địa.

• Thảo luận về một số thuận lợi và khó khăn trong việc tổ chức vận hành của thị trường nội địa từ góc độ thị trường, thể chế, nguồn nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra.

• Thảo luận về một số giải pháp thúc đẩy thị trường trong tương lai.

3. Chương trình (120’)

• Thời gian: 14.00 – 16.00, Thứ 5 ngày 6/8/2026

• Hình thức: trực tuyến qua Zoom

• Link tham dự: https://zoom.us/j/96422367595?pwd=quHdcNlqiR0JYTbzHYM9IcLbc0GapT.1 (Meeting ID: 964 2236 7595 | Passcode: 060826)

• Chương trình chi tiết: vui lòng xem tại link

4. Cơ quan tổ chức

• Hiệp hội gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST)

• Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP Hồ Chí Minh (HAWA)

• Forest Trends

• Mạng lưới EUDR Lâm nghiệp